1- Bayburt Kalesi

Zigana ve kop da·lar·ndan a··larak ula··lan Bayburt kalesi ayn· zamanda Karadeniz·i Basra körfezine ba·layan ticaret yolu üzerinde bulunmaktad·r . Bu yolu izleyen her seyyah·n u·rad··· kalenin ad· , önemi , ihti·am· ve günlük ya·am·yla ilgili pek çok bilgi mevcuttur.

Sehrin kuzeyinde yalçin kayalar üzerinde insa edilmis olan kalenin kimler tarafindan yapildigi kesinlikle yapildigi bilinmemektedir . Ilk yapinin Ermenilere ait oldugu öne sürülse de , Bagrat sülalesi zamaninda (885 – 1044) varligindan söz edilen Bayburt Kalesi’nin çok daha önce miladin ilk yüz yillarinda mahalli prens ve mücadele rinde rol oynadigi anlasilmaktadir . Khorenli Movses’den ögrenildigine göre Bagrat’larin gelistikleri devrede 1. asirda Bagrat’li Piurad oglu “Senbad” (Asbed) süvari basbugu ve bati ordusu baskumandani olarak atabeyligini yaparak kurdugu hükümdar çocuklarini kendi müstahkem yerleri olan “Pepert” yani Bayburt Kalesi’ne 58 yillarindan önce kuruldugu ortaya çikmaktadir . Kale Türklere geçmeden önce Roma , Ermeni , Bizans , Arap ve Kommenos hakimiyetlerinde kalmistir . Zengin bir tarihe sahip olan Bayburt Kalesi’nin bir çok defa onarim gördügü duvarlarinda görülen farkli insaat ve tarihi kaynaklardan anlasilmaktadir . Buna göre Selçuklu hükümdari II.Kiliçarslan’in oglu ve Erzurum Meliki olan Tugrul Sah (Ö.622/1225) özellikle Trabzon Imparatorlugu’ndan gelecek saldirilara karsi müstahkem bir mevki olan bu kaleyi âdeta yeniden insa ettirmistir . Kale üzerinde bu yapimi belgeleyen 20 adet Arapça kitabe mevcuttur . Daha çok kapilarla sehre bakan cephelerdeki burçlarda yogunlasan kitabelerin 17. si Tugrul Sah dönemi 1 adeti Kanûnî dönemi diger iki adeti okunamamistir . Bir müddette Akkoyunlular’in elinde kalan kale 1514 yilinda Osmanlilara intikal ettikten sonra Kanûnî Sultan Süleyman ve III. Murat dönemlerinde de büyük onarimlar görmüstür . 1647’de Bayburt’u ziyaret eden Evliya Çelebi kale içinde 300 evlik bir mahalle ile Ebü’l Feth Camii’nin bulundugu yazmaktadir . Zaman zaman isgal ve tahribata ugrayan kale en son olarak 1828 Osmanli – Rus savasi sirasinda Ruslar tarafindan büyük çapta tahrip edilmistir .

Ayrica bu kaleye “Çinimaçin” kalesi de denilmektedir . Kaleye bu ismin verilmesine sebep olan çini süslemelerdir . Bunlarin dis yüzeylerinde tezyinat olarak mor ve yesil renkli firuze çiniler kullanilmistir . Gerek savaslar , gerekse tahribat yüzünden bu gün bu çinilerden eser kalmamistir .

Bayburt Kalesi , Dede Korkut hikayelerinden “Kam Büre Oglu Bamsi Beyrek Boyunu Beyan Eder” adini tasiyan hikayede Beyrek (Bey Böyrek veya Bamsi Böyrek)’in fethedip ün kazanmak için yola çiktigi kaledir .

2- Saruhan Kalesi

Ilimiz merkezine 35 km. mesafede bulunan Saruhan köyündeki kalenin gözetleme amaciyla yapildigi tahmin edilmektedir . Trabzon’da bulunan Pontus Imparatoru Mithridates savunma amaci ile Gümüshane , Bayburt , Kelkit ve Erzincan 75 adet kale yaptirdigi tarihi kayitlarda mevcuttur . Bu kalenin onlardan biri oldugu sanilmaktadir . Kalede tarihi aydinlatacak herhangi bir kitabe mevcut degildir .

Bu kalelerden baska , Saruhan kalesi gibi savunma ve gözetleme amaci ile kurulan ancak günümüzde , harabe durumunda olan Demirözü ilçesine bagli ve ilimiz merkezine 40 km. mesafede Bayrampasa köyünde bulunan kale kalintilari , yine ilimiz merkezine 42 km. mesafede bulunan Kitre Köyü kale kalintilari ve ilimiz merkezine 27 km. mesafede bulunan Çayoryolu (Sünür) köyü kale kalintilari mevcuttur.